مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى

929

طب اكبرى ( فارسى )

علاج : آن موضع را مدام به رفادهء محكم بسته دارند و رفاده [ را ] به حسب محل مربع سازند يا مثلث و ادويه و جز آنكه در قيل ريحى و ثربى گفته شد به كار برند . و هرچه در آنجا منع است در اينجا نيز منع دانند . [ 1246 ] فايده : در جميع اقسام فتق بايد كه بيمار پس از خوردن طعام بر پشت بخسپد بلكه [ اصلا اگر غذا را هم ] در حالت استلقا خورد [ بهتر باشد ] . و هنگام نشستن و برخواستن و رفتن ، مشدود الفتق باشد . [ 1247 ] فايدهء جليله : در ذكر داغ كه حكماى هند براى فتق و قيله مقرر كرده‌اند : بايد كه مريض را به پشت بخوابانند و به محل فتق نشان كنند بعده [ يعنى پس از آن ] آن نازل شده را بالا برند به تدبيرى كه ذكر يافته ، پس بر آن نشان داغ بنهند به آلت آهنى به حسب فتق و تا داغ به نشود حركت منع است و اكثر حال بيمار بايد كه مستلقى بود . و بعضى جراحان به عوض داغ ، آن موضع را مىشكافند و حجاب مفتوقه را به ريسمان مىدوزند و به مراهم به مىسازند و در اين وقت تا كه به نشود به جز شورباى مونك [ يعنى ماش ] چيزى ديگر ندهند . و از حركت بازمىدارند . و بعضى گفته‌اند كه در ابتداى مرض ، انگشتان هر دو پاى را از بالا به دراز به سيخ گرم خوب داغ كنند كه علت زياده نشود . و بعضى برآنند كه به داغ هر دو پا حاجت نيست از چپ به براست و از راست به چپ كفايت كند . و بعضى گويند رگ سطبر دست را از آنجا كه در بيخ نر انگشت رسيده است بالاى بند قبضه داغ كنند از چپ به راست و از راست به چپ كفايت كند . و اين همه ، در ابتدا و آنجا كه پاريدگى صفاق اندك بود سود دارد و چون مزمن شود و پاريدگى بسيار باشد ، بهتر از خياطت هيچ نيست ؛ ليكن از آنكه خياط به غير شكافتن پوست شكم صورت نمىبندد و شكافتن پوست شكم خالى از خطر نيست ، تا ضرورتى قوى نيفتد مرتكب اين امر نتوان شد . امّا داغ انگشتان با داغ رگ دست به مجرد شروع اين علّت بايد كرد كه اگر نفع كرد فبها المراد و الّا مضرتى هم ندارد .